Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πρόσφατη απόφαση 454/2026 του Ε΄ Τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας, σχετικά με τη δυνατότητα υπαγωγής αυθαίρετων κατασκευών στις διατάξεις του ν. 4495/2017 όταν το ακίνητο συνδέεται με την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Η υπόθεση αφορούσε κτίριο στην Παλαιά Πόλη της Κέρκυρας, η οποία αποτελεί ιστορικό διατηρητέο μνημείο, αρχαιολογικό χώρο και έχει ενταχθεί στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Τμήματα του κτιρίου είχαν κατασκευαστεί πριν από το 1830, ενώ ο τρίτος όροφος και η σοφίτα είχαν κατασκευαστεί μεταγενέστερα.
Το ΣτΕ διευκρίνισε μία σημαντική διάκριση:
🔹 Τα τμήματα κτιρίου που χρονολογούνται πριν από το 1830 προστατεύονται αυτοδικαίως ως αρχαία μνημεία, χωρίς να απαιτείται προηγούμενη διοικητική πράξη χαρακτηρισμού.
🔹 Η απαγόρευση υπαγωγής στις διατάξεις περί τακτοποίησης αυθαιρέτων αφορά, όμως, μόνο το τμήμα του κτιρίου που αποτελεί αρχαίο μνημείο.
🔹 Δεν αποκλείεται, συνεπώς, η τακτοποίηση αυθαιρεσιών που βρίσκονται σε μεταγενέστερα τμήματα του ίδιου κτιρίου, τα οποία κατασκευάστηκαν μετά το 1830.
Παράλληλα, το Δικαστήριο έκρινε ότι ούτε η θέση ενός ακινήτου εντός αρχαιολογικού χώρου ή Μνημείου Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO αρκεί από μόνη της για να αποκλειστεί η εφαρμογή του ν. 4495/2017.
Απαιτείται ειδική και εξατομικευμένη κρίση της Διοίκησης ως προς το εάν οι συγκεκριμένες αυθαίρετες επεμβάσεις προκαλούν άμεση ή έμμεση βλάβη στα προστατευόμενα στοιχεία του πολιτιστικού περιβάλλοντος.
Για τον λόγο αυτό, το ΣτΕ ακύρωσε την απόφαση της Υπουργού Πολιτισμού, η οποία είχε απορρίψει συνολικά την υπαγωγή, και ανέπεμψε την υπόθεση στη Διοίκηση προκειμένου να εξεταστεί εκ νέου σύμφωνα με τη διαδικασία του άρθρου 116 του ν. 4495/2017.
Η απόφαση έχει ιδιαίτερη πρακτική σημασία, καθώς επιβεβαιώνει ότι η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς δεν οδηγεί αυτομάτως σε συνολικό αποκλεισμό της δυνατότητας τακτοποίησης, αλλά απαιτεί εξέταση τόσο της χρονολόγησης του συγκεκριμένου τμήματος του κτιρίου όσο και της πραγματικής επίδρασης της αυθαίρετης κατασκευής στο προστατευόμενο πολιτιστικό αγαθό.